Marta Kos vlerëson Shqipërinë: Progres i admirueshëm drejt BE-së, anëtarësimi i plotë para vitit 2030 është plotësisht i arritshëm

Në një moment vendimtar për të ardhmen evropiane të rajonit, Komisionerja e re e Bashkimit Evropian për Zgjerimin, Marta Kos, ka paraqitur një vlerësim të thelluar dhe tejet inkurajues për rrugëtimin integrues të Shqipërisë. Duke e cilësuar vendin tonë si një prej faktorëve kryesorë pararojë në Ballkanin Perëndimor, zyrtarja e lartë e Brukselit konfirmoi se përshpejtimi i reformave ka krijuar një dinamikë reale që mundëson anëtarësimin e plotë të Shqipërisë në BE përpara vitit 2030.

Deklaratat e Komisioneres vijnë në dritën e zhvillimeve historike pas mbajtjes së Konferencës së Dytë Ndërqeveritare mes Shqipërisë dhe Bashkimit Evropian në Luksemburg, ku u hap zyrtarisht Grup-Kapitulli 1 – Themeloret (Cluster 1). Ky grup-kapitull përbën kolonën vertebrale të negociatave të anëtarësimit, pasi ai mbulon fushat më jetike të funksionimit të një shteti demokratik: gjyqësorin dhe të drejtat themelore, drejtësinë, lirinë dhe sigurinë, prokurimet publike, kontrollin financiar dhe reformat administrative.

Pse Grup-Kapitulli i Themeloreve përcakton fatin e negociatave?

Sipas metodologjisë së re të negociatave të prezantuar nga Komisioni Evropian, Grupi 1 është i pari që hapet dhe i fundit që mbyllet formalisht. Ecuria e përgjithshme në të gjithë kapitujt e tjerë – që nga tregu i brendshëm, bujqësia, deri te politikat mjedisore – kushtëzohet drejtpërdrejt nga progresi i prekshëm dhe i qëndrueshëm në kapitujt 23 dhe 24.

Marta Kos theksoi se Tirana ka treguar pjekuri të konsiderueshme institucionale duke ndërmarrë hapa të guximshëm në harmonizimin e legjislacionit dhe implementimin e reformave strukturore:

“Shqipëria nuk po kërkon rrugë të shkurtra apo favore politike, por po punon me themel mbi reformat më kërkuese. Hapja e Grup-Kapitullit 1 është një dëshmi e qartë se kur ekziston vullneti i vërtetë, standardet evropiane mund të bëhen realitet i prekshëm. Nëse ritmi aktual ruhet me këtë vendosmëri, anëtarësimi i plotë para vitit 2030 është plotësisht i realizueshëm,” deklaroi Marta Kos.

Objektivi 2027: Mbyllja teknike e negociatave

Një nga pikat më thelbësore të deklaratave të Komisioneres lidhet me objektivin e shpallur nga qeveria shqiptare për mbylljen e të gjithë kapitujve negociues brenda fundit të vitit 2027. Edhe pse ky afat është vlerësuar nga shumë vëzhgues ndërkombëtarë si tejet ambicioz, Kos e quajti atë të mundur, me kusht që të gjitha hallkat shtetërore të funksionojnë me efiçencë maksimale.

Ky kalendar parashikon një itinerar të qartë hap pas hapi:

• Periudha 2024–2026: Hapja e njëpasnjëshme e të gjithë grup-kapitujve të tjerë (Tregu i Brendshëm, Konkurrueshmëria dhe Rritja Gjithëpërfshirëse, Axhenda e Gjelbër, Burimet dhe Bujqësia, si dhe Marrëdhëniet me Jashtë).
• Viti 2027: Përmbushja e kritereve përmbyllëse (benchmarks) dhe mbyllja zyrtare e të 33 kapitujve negociues.
• Periudha 2028–2029: Hartimi i Traktatit të Aderimit, marrja e pëlqimit nga Parlamenti Evropian dhe procesi i ratifikimit nga parlamentet e të 27 vendeve anëtare të BE-së.
• Viti 2030: Anëtarësimi me të drejta të plota si shteti i 28-të (ose i 29-të) anëtar i Bashkimit Evropian.

Reforma në Drejtësi dhe roli i SPAK: Vija e kuqe e Brukselit

Komisionerja Kos vuri theks të veçantë te pavarësia e sistemit gjyqësor, duke evidentuar arritjet e Strukturës së Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) dhe Byrosë Kombëtare të Hetimit (BKH). Sipas Brukselit, lufta pa kompromis ndaj pandëshkueshmërisë në nivelet më të larta të politikës dhe administratës publike mbetet kushti thelbësor dhe garancia kryesore për integrimin.

Zyrtarja evropiane lëshoi gjithashtu një mesazh të prerë politik: institucionet e reja të drejtësisë duhet të lejohen të punojnë të qeta, larg çdo presioni, ndërhyrjeje apo retorike denigruese politike. BE-ja do të vazhdojë monitorimin nga afër të proceseve gjyqësore dhe mbrojtjes së statusit të magjistratëve të pavarur.

Plani i Ri i Rritjes: 6 miliardë euro për afrimin me standardet evropiane

Përveç reformave legjislative, Marta Kos vuri në dukje avantazhet e menjëhershme që Shqipëria dhe qytetarët e saj po përfitojnë nga Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor, i cili parashikon një paketë prej 6 miliardë eurosh në grante dhe kredi të buta nga BE-ja.

Ky mekanizëm nuk pret anëtarësimin përfundimtar, por integron Shqipërinë hap pas hapi në përfitimet e tregut të përbashkët evropian:

• Përfshirja në SEPA (Single Euro Payments Area): Ulja drastike e komisioneve bankare për transfertat në euro, çka do t’u kursejë qindra miliona euro qytetarëve dhe bizneseve të diasporës e atyre vendase.
• Lehtësimi i tregtisë dhe korridoreve të gjelbra: Eliminimi i radhëve në pikat kufitare për mallrat dhe lëvizjen e lirë të shërbimeve.
• Ulja e tarifave roaming me vendet e BE-së: Hapi i parë drejt tarifimit të njëjtë vendas kudo në hapësirën evropiane.
• Mbështetja për infrastrukturën dhe energjinë e gjelbër: Projekte të financuara drejtpërdrejt në Korridorin VIII, hekurudhat dhe dekarbonizimin e sektorit energjetik.

Thirrja për pjekuri politike dhe bashkëpunim mazhorancë–opozitë

Në përfundim të qëndrimit të saj, Komisionerja Marta Kos nënvizoi se anëtarësimi në BE nuk mund dhe nuk duhet të trajtohet si pronësi ekskluzive e një mazhorance apo qeverie të caktuar. Ajo i bëri thirrje të gjitha forcave politike shqiptare – mazhorancës dhe opozitës – që të vendosin interesin strategjik kombëtar mbi debatet e përditshme politike.

“Konsensusi politik në parlament për ligjet e lidhura me BE-në, dialogu i hapur me shoqërinë civile dhe liria e pacënuar e medias janë themeli i çdo shoqërie që aspiron të jetë pjesë e familjes sonë. Dera e Bashkimit Evropian është e hapur si kurrë më parë; tani i takon Shqipërisë të marshojë me vendosmëri drejt saj,” përmbylli fjalën e saj Komisionerja Kos.